Theo thông tin được cơ quan chức năng công bố, Lê Văn Phú, tức Phú Lê, đang bị điều tra về các tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.
Trước đó, Phú từng có 2 tiền án và bị tuyên tổng cộng 8 năm tù, gồm 6 năm tù về tội Mua bán trái phép chất ma túy và 2 năm tù về tội Gây rối trật tự công cộng.
Vậy 2 tiền án này có thể ảnh hưởng như thế nào đến mức hình phạt mà Phú có thể phải đối mặt trong vụ án mới?
1. Có tiền án không đồng nghĩa đương nhiên bị tăng nặng
Theo điểm h khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015, “tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm” là một trong những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, để áp dụng tình tiết này, không thể chỉ căn cứ vào việc người phạm tội từng có tiền án.
Theo Điều 53 Bộ luật Hình sự, tái phạm là trường hợp người đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý hoặc phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do vô ý.
Đối với tái phạm nguy hiểm, pháp luật đặt ra những điều kiện chặt chẽ hơn, trong đó có trường hợp người đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội thuộc trường hợp luật định; hoặc người đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.
Như vậy, việc Phú Lê từng có 2 tiền án chưa đủ để kết luận bị can chắc chắn thuộc trường hợp tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải đối chiếu các bản án trước đây với hành vi phạm tội hiện tại và xác định đầy đủ các điều kiện theo Điều 53 Bộ luật Hình sự.
2. Tình trạng án tích là yếu tố đặc biệt quan trọng
Một trong những vấn đề cần được làm rõ là tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội mới, Phú Lê còn án tích hay đã được xóa án tích.
Điều 70 Bộ luật Hình sự quy định về trường hợp đương nhiên được xóa án tích. Theo đó, người bị kết án phải đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có việc đã chấp hành xong hình phạt chính, hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án, đồng thời không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn nhất định.
Thời hạn đương nhiên xóa án tích được xác định tùy thuộc vào mức hình phạt đã được tuyên. Đối với người bị phạt tù đến 5 năm, thời hạn là 2 năm; trên 5 năm đến 15 năm là 3 năm; trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình được giảm án thì thời hạn là 5 năm, cùng các điều kiện khác theo quy định pháp luật.
Do đó, đối với trường hợp của Phú, cần xác định cụ thể thời điểm chấp hành xong các bản án trước, thời điểm thực hiện hành vi phạm tội mới và tình trạng án tích tại thời điểm đó.
Nếu đã được xóa án tích thì việc từng bị kết án trước đây không thể được sử dụng một cách đơn thuần để xác định tái phạm.
Ngược lại, nếu chưa được xóa án tích và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 53 Bộ luật Hình sự thì tình tiết tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm có thể được xem xét là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
3. “Phạm tội 02 lần trở lên” cũng có thể ảnh hưởng đến hình phạt
Ngoài các tiền án trước đây, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải làm rõ số lần Phú thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án hiện tại.
Điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự quy định “phạm tội 02 lần trở lên” là một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Tình tiết này được đặt ra khi người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội từ hai lần trở lên, mỗi lần đều có đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng chưa lần nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, nếu quá trình điều tra chứng minh Phú Lê đã thực hiện hành vi phạm tội nhiều lần và mỗi lần đều đủ yếu tố cấu thành một tội phạm độc lập, tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” có thể được xem xét khi quyết định hình phạt.
Đây là tình tiết cần phân biệt với tái phạm.
Tái phạm liên quan đến tiền án, án tích và việc tiếp tục phạm tội sau khi đã bị kết án.
Trong khi đó, phạm tội 02 lần trở lên liên quan đến số lần thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án đang được giải quyết.
Do đó, việc Phú có 2 tiền án trước đây và việc bị cáo có thực hiện hành vi phạm tội nhiều lần trong vụ án mới là hai vấn đề pháp lý độc lập.
4. Nếu bị xác định là tái phạm, mức hình phạt có tự động tăng không?
Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là một trong những căn cứ để Tòa án xem xét khi quyết định hình phạt, nhưng không có nghĩa mức hình phạt sẽ tự động tăng theo một tỷ lệ cố định chỉ vì người phạm tội có tiền án hoặc bị xác định là tái phạm.
Tòa án phải đánh giá tổng thể tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và những căn cứ khác theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Đồng thời, pháp luật hình sự không cho phép một tình tiết được sử dụng để bất lợi cho người phạm tội nhiều lần. Nếu một tình tiết đã được sử dụng để xác định tội danh hoặc định khung hình phạt thì không tiếp tục được sử dụng như một tình tiết tăng nặng để tính thêm một lần.
Vì vậy, việc Phú từng có 2 tiền án sẽ ảnh hưởng đến hình phạt như thế nào còn phụ thuộc vào tình trạng án tích, tính chất của các tội phạm trước đây và kết quả xác định hành vi phạm tội trong vụ án hiện tại.
5. Cần phân biệt “tiền án” với “tái phạm”
Trong thực tiễn, “có tiền án” và “tái phạm” thường được sử dụng như những khái niệm gần nhau, nhưng về mặt pháp lý đây không phải là hai khái niệm đồng nhất.
Tiền án phản ánh việc một người đã từng bị kết án và vấn đề có còn án tích hay không phải được xác định theo quy định pháp luật.
Trong khi đó, tái phạm là một tình trạng pháp lý cụ thể, chỉ được xác định khi người phạm tội đáp ứng đầy đủ các điều kiện được quy định tại Điều 53 Bộ luật Hình sự.
Do đó, không thể chỉ dựa vào thông tin “Phú Lê có 2 tiền án” để kết luận mức hình phạt trong vụ án mới chắc chắn sẽ cao hơn.
Cần có sự đánh giá toàn diện về bản án trước đây, tình trạng án tích, thời điểm thực hiện hành vi mới và tính chất của tội phạm mới.
6. Kết luận pháp lý
Từ những phân tích trên, có thể thấy 2 tiền án của Phú Lê có khả năng trở thành yếu tố được xem xét khi đánh giá trách nhiệm hình sự trong vụ án mới, nhưng không đồng nghĩa với việc mức hình phạt đương nhiên sẽ tăng.
Nếu tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội mới, Phú chưa được xóa án tích và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 53 Bộ luật Hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tình tiết tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.
Bên cạnh đó, nếu kết quả điều tra chứng minh Phú đã thực hiện hành vi phạm tội từ 02 lần trở lên, trong đó mỗi lần đều đủ yếu tố cấu thành tội phạm và đáp ứng các điều kiện luật định, tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” cũng có thể được xem xét.
Như vậy, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc Phú Lê từng có 2 tiền án, mà phải xác định chính xác những tiền án đó còn giá trị về mặt án tích hay không và chúng có đáp ứng các điều kiện để trở thành tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trong vụ án mới hay không.
Luật Sao Việt cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng và bào chữa trong các vụ án hình sự, hỗ trợ khách hàng phân tích hồ sơ, đánh giá tình tiết tăng nặng – giảm nhẹ, xác định các vấn đề liên quan đến án tích và xây dựng phương án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp phù hợp với từng vụ việc.
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
