Người lao động bị khởi tố, điều tra hoặc truy tố về một hành vi có dấu hiệu tội phạm có bị mất việc làm không? Trường hợp người lao động bị Tòa án kết án phạt tù thì hợp đồng lao động có đương nhiên chấm dứt? Đây là những vấn đề được nhiều người lao động và người sử dụng lao động quan tâm, bởi việc xử lý không đúng quy định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

1. Khởi tố là gì? Phân biệt khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can

Trong tố tụng hình sự, khởi tố là hoạt động tố tụng được thực hiện khi có căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm hoặc có đủ căn cứ xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội theo quy định pháp luật.

Căn cứ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành, cần phân biệt hai khái niệm sau:

Thứ nhất, khởi tố vụ án hình sự.

Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc khởi tố vụ án hình sự được thực hiện khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Đây là giai đoạn mở đầu của quá trình tố tụng hình sự, nhằm xác định sự việc có dấu hiệu tội phạm để cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra theo quy định.

Thứ hai, khởi tố bị can.

Theo Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố bị can.

Như vậy, khởi tố vụ án hình sự là việc khởi tố đối với một vụ việc có dấu hiệu tội phạm, còn khởi tố bị can là việc xác định một người hoặc pháp nhân cụ thể bị buộc tội trong vụ án hình sự.

Cần lưu ý: Người bị khởi tố bị can chưa đồng nghĩa với người đã bị kết án. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Do đó, không thể chỉ căn cứ vào quyết định khởi tố để mặc nhiên xác định người lao động đã vi phạm pháp luật hoặc phải chấm dứt hợp đồng lao động.

2. Người lao động bị khởi tố có đương nhiên chấm dứt hợp đồng lao động không?

Theo Điều 34 Bộ luật Lao động năm 2019, đã được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, hợp đồng lao động chấm dứt trong các trường hợp được pháp luật quy định.

Đáng chú ý, khoản 4 Điều 34 quy định:

“Người lao động bị kết án phạt tù nhưng không được hưởng án treo hoặc không thuộc trường hợp được trả tự do theo quy định tại khoản 5 Điều 328 của Bộ luật Tố tụng hình sự, tử hình hoặc bị cấm làm công việc ghi trong hợp đồng lao động theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.”

Từ quy định trên có thể thấy, pháp luật không quy định việc người lao động bị khởi tố, điều tra hoặc truy tố là căn cứ đương nhiên chấm dứt hợp đồng lao động.

Việc chấm dứt hợp đồng lao động theo khoản 4 Điều 34 phải căn cứ vào bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật và thuộc trường hợp luật định.

Cụ thể, cần phân biệt các trường hợp sau:

Trường hợp 1: Người lao động mới bị khởi tố

Nếu người lao động mới có quyết định khởi tố vụ án hoặc khởi tố bị can thì hợp đồng lao động không đương nhiên chấm dứt.

Người sử dụng lao động không được lấy lý do người lao động bị khởi tố để mặc nhiên xác định hợp đồng lao động đã chấm dứt theo khoản 4 Điều 34 Bộ luật Lao động.

Trường hợp 2: Người lao động đang bị điều tra, truy tố hoặc xét xử

Trong giai đoạn này, người lao động chưa bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật. Vì vậy, việc đang bị điều tra, truy tố hoặc đưa ra xét xử không phải là căn cứ độc lập để chấm dứt hợp đồng lao động theo khoản 4 Điều 34.

Nếu phát sinh vấn đề liên quan đến việc thực hiện công việc, thời gian làm việc hoặc việc người lao động không thể có mặt tại nơi làm việc, các bên cần xem xét từng tình huống cụ thể và căn cứ pháp luật tương ứng.

Trường hợp 3: Người lao động bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo

Theo khoản 4 Điều 34 Bộ luật Lao động, trường hợp người lao động bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo không thuộc trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động theo căn cứ này.

Bởi lẽ, người được hưởng án treo không phải chấp hành hình phạt tù trong trại giam mà phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định về án treo.

Do đó, người sử dụng lao động không thể chỉ căn cứ vào việc người lao động bị kết án tù nhưng được hưởng án treo để áp dụng khoản 4 Điều 34.

Trường hợp 4: Người lao động bị kết án phạt tù nhưng thuộc trường hợp được trả tự do theo khoản 5 Điều 328 Bộ luật Tố tụng hình sự

Khoản 5 Điều 328 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định trường hợp thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời gian bị cáo đã bị tạm giam thì Hội đồng xét xử phải tuyên bố trả tự do ngay tại phiên tòa, nếu người đó không bị tạm giam về một tội phạm khác.

Đây là trường hợp người bị kết án đã có thời gian tạm giam bằng hoặc dài hơn thời hạn phạt tù được tuyên.

Trường hợp này cần được phân biệt với việc người lao động bị kết án phạt tù và phải tiếp tục chấp hành hình phạt tù. Không thể chỉ căn cứ vào việc có bản án phạt tù mà bỏ qua quy định về trả tự do nêu trên.

Trường hợp 5: Người lao động bị kết án tử hình

Nếu người lao động bị kết án tử hình theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật thì hợp đồng lao động chấm dứt theo khoản 4 Điều 34 Bộ luật Lao động.

Trường hợp 6: Người lao động bị cấm làm công việc ghi trong hợp đồng lao động

Nếu bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật cấm người lao động thực hiện công việc đang ghi trong hợp đồng lao động thì hợp đồng lao động cũng chấm dứt theo khoản 4 Điều 34.

Ví dụ: Một người lao động đang làm kế toán tại doanh nghiệp bị Tòa án kết án và áp dụng hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề liên quan đến công việc đang thực hiện. Khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và thuộc trường hợp luật định, hợp đồng lao động sẽ chấm dứt theo quy định.

Như vậy: Người lao động chỉ bị khởi tố không đồng nghĩa với việc hợp đồng lao động đương nhiên chấm dứt. Việc chấm dứt theo khoản 4 Điều 34 phải căn cứ vào bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và đúng trường hợp mà điều luật quy định.

3. Người sử dụng lao động có được đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động bị khởi tố không?

Theo Điều 36 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong những trường hợp luật định và phải đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Trong đó, pháp luật không quy định việc người lao động bị khởi tố là một căn cứ độc lập để người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.

Tuy nhiên, nếu trong quá trình thực hiện hợp đồng phát sinh những tình huống khác thuộc Điều 36 thì người sử dụng lao động có thể xem xét áp dụng căn cứ tương ứng, với điều kiện đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật.

Ví dụ, điểm e khoản 1 Điều 36 quy định người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.

Tuy nhiên, không thể mặc nhiên xem việc người lao động bị bắt, tạm giam hoặc không thể có mặt tại nơi làm việc là trường hợp tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng. Cần đánh giá tình tiết thực tế và căn cứ pháp luật trước khi áp dụng.

Ngoài ra, theo Điều 37 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động không được thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong các trường hợp sau:

  • Người lao động ốm đau hoặc bị tai nạn, bệnh nghề nghiệp đang điều trị, điều dưỡng theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều 36.
  • Người lao động đang nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng và các trường hợp nghỉ khác được người sử dụng lao động đồng ý.
  • Người lao động nữ mang thai; người lao động đang nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Như vậy, việc xử lý quan hệ lao động khi người lao động có liên quan đến vụ án hình sự cần được thực hiện thận trọng. Người sử dụng lao động không được tùy tiện lấy lý do người lao động bị khởi tố để đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu không có căn cứ pháp luật.

4. Người lao động và người sử dụng lao động cần lưu ý gì khi chấm dứt hợp đồng do người lao động bị kết án phạt tù?

Để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, khi phát sinh trường hợp người lao động bị kết án phạt tù, cần lưu ý một số vấn đề sau:

Đối với người lao động:

  • Cần phân biệt rõ việc bị khởi tố, bị truy tố và bị kết án phạt tù để xác định đúng tình trạng pháp lý của mình.
  • Kiểm tra bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật và xác định có thuộc trường hợp chấm dứt hợp đồng theo khoản 4 Điều 34 hay không.
  • Nếu người sử dụng lao động yêu cầu chấm dứt hợp đồng khi chưa có căn cứ pháp luật, người lao động có quyền yêu cầu giải thích và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
  • Trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định pháp luật.

Đối với người sử dụng lao động:

  • Không được đồng nhất việc người lao động bị khởi tố với việc người lao động đã bị kết án.
  • Phải kiểm tra bản án, quyết định của Tòa án và hiệu lực pháp luật của văn bản trước khi xác định căn cứ chấm dứt hợp đồng.
  • Thực hiện đầy đủ trách nhiệm thanh toán các khoản tiền liên quan khi chấm dứt hợp đồng theo Điều 48 Bộ luật Lao động.
  • Hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại giấy tờ bản chính đã giữ của người lao động theo quy định.

Theo khoản 1 Điều 48 Bộ luật Lao động năm 2019, trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên, trừ một số trường hợp đặc biệt được kéo dài nhưng không quá 30 ngày.

Việc thực hiện đúng trình tự, thủ tục và nghĩa vụ khi chấm dứt hợp đồng không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động.

5. Luật Sao Việt tư vấn pháp luật lao động và giải quyết tranh chấp lao động

Các vấn đề liên quan đến khởi tố, kết án phạt tù và chấm dứt hợp đồng lao động thường có sự giao thoa giữa pháp luật hình sự và pháp luật lao động. Nếu không xác định đúng căn cứ pháp lý, người lao động có thể bị ảnh hưởng quyền lợi, trong khi người sử dụng lao động cũng có nguy cơ phát sinh tranh chấp do xử lý quan hệ lao động không đúng quy định.

Công ty Luật TNHH Sao Việt cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý trong lĩnh vực lao động, bao gồm:

  • Tư vấn căn cứ, điều kiện và trình tự chấm dứt hợp đồng lao động.
  • Tư vấn quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động khi phát sinh vụ việc hình sự.
  • Tư vấn giải quyết các vấn đề liên quan đến tiền lương, trợ cấp, bảo hiểm và các quyền lợi khi chấm dứt hợp đồng.
  • Hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
  • Tư vấn, soạn thảo hợp đồng lao động, nội quy lao động và các văn bản pháp lý liên quan.

Nếu đang gặp vướng mắc về việc chấm dứt hợp đồng lao động do người lao động bị khởi tố hoặc kết án phạt tù, khách hàng có thể liên hệ Luật Sao Việt để được luật sư tư vấn, đánh giá tình huống cụ thể và đưa ra phương án giải quyết phù hợp.

Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:

- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -            
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"         

Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243

Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội

Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com

Bình Luận

© 2018 SAOVIETLAW.COM Bản quyền thuộc về công ty Công Ty Luật TNHH Sao Việt

logo-footer